Skip to main content

दिवङ्गतेभ्यश्श्रीस्वरूपानन्दसरस्वतीमहाराजेभ्यश्श्रद्धाञ्जलि:

 

•••••••••••

द्वैताद्वैतपथैश्च साङ्ख्यशरणैर्नैयायिकैश्शाब्दिकैर्

देवप्रार्थनतत्परैश्शिवरतै: पौराणिकैरन्वहं

वेदोल्लासितमानसैरपि च यो मीमांसकैर्वन्दितस्

सोऽयं शङ्करतां गतश्शिवगृहं श्रीमत्स्वरूपाभिध:||१||


जीवेम क्व वयं भवद्विरहिता याम क्व दु:खाहता:

किं वा निश्श्वसिमोऽपि विश्वसिम उद्भ्रान्ता इव स्मोऽधुना

हा हा हन्त विहाय धर्मनगरीसम्राड्गतो भूतलात्

स्वामिश्रीकरपात्रदीक्षितगुरुश्श्रीमत्स्वरूपाभिध:||२||


चत्वारस्सकलेऽपि भारत इह भ्राजन्त उत्कर्षदा

आद्याच्छङ्करपादपूज्यपदकाच्चीर्णा सुखानाम्प्रथा

सोऽसौ पीठयुगे विराजितवपुर्धर्मश्रियोद्भ्राजितश्

शैवं लोकमगाद्विहाय पृथिवीं पूज्यस्स्वरूपो गुरु:||३||


विद्वान्सो बहवो निशादिनमहो येनात्र सम्पोषिता:

धूर्ता: म्लेच्छजनाश्च धर्मनगराद् दूरीकृता येन च

बुद्ध्यातङ्कभृतां विनश्य च भयं, धर्मश्च संस्थापितस्

सोऽयं वेदवतां वरो दिवमगात्स्वामी स्वरूपाभिध:||४||


धिग्धिग्धिग् वयमद्य स्वात्मपुरुषान्पूज्यांश्च विस्मृत्य हा

वित्तार्थं च पिशाचराजपदवीं यामो ह्यलज्जान्विता:

रे रे वेदपुराणधारिपुरुषा: देवार्चनासंरता:!

सोऽस्मद्धर्मगुरुर्गतो दिवमितस्तस्मै क्षणं दत्त व:||५||


वादान् कुत्सितमानसांश्च मलिनान् योऽध्वंसयद्वै द्विषां

श्रद्धाश्रीपरिशोभितान् स्वपुषा हास्येन योऽवर्धयत्

वीक्ष्यैनं सकलास्समाजफलका हृष्यन्ति धर्मप्रियास्

सोऽसौ देवपुरं प्रयात इति नश्शान्तिर्न चित्तेऽधुना||६||


देहो नाम पदं जनिश्च मरणं सर्वं ह्यसत्यं मृषा

वैराग्येण विलोकयन्ति सुजनास्तद्ब्रह्म साक्षादिव

किन्त्वस्मादृशलोकजालनिगडाबद्धास्तु दु:खाकुला

स्वामिश्रीगणभूषणश्शिवपुरं यातो विहायैहिकम्||७||


हा हा हा ध्वनिरद्य सर्वधरणीं व्यापृत्य चैवं नभस्

संश्रूयेत सुरैरपि स्वपुरि तैर्हस्तस्थपुष्पैरहो

मोदस्तत्र, भुवीह दु:खमिति संव्यग्रा: सुरा मानुषा

यातायातभृतो दिवि प्रभवताद्वैमानिकस् सत्पथ:||८||


शब्दार्थं परिपाठयन्द्विजगणान्वेदार्थमुद्बोधयन्

शास्त्रार्थं परिकारयन् बुधजने सत्यार्थमुत्पादयन्

शैवार्थं परिदर्शयन् जगति यो दिव्यार्थमुद्भासयन्

देवार्थं गतवान् दिवं गुरुरसौ श्रीमान्स्वरूपाभिध:||९||


पुण्यापुण्यविवेकशीलपुरुषैर्यो निश्चयार्थं चित:

सत्यासत्यसमुत्सुकैर्जनवरैर्यो वेदनार्थं श्रित:

ज्ञाताज्ञातबहुप्रकारकमलध्वंसाय यो ध्रीयते

सोऽसौ धर्मभृतां सतां सुखकरो ब्रह्मत्वपन्नोऽधुना||१०||


रज्जौ सर्प इति भ्रमाद्भवति यो बुद्धौ नृणां भावना

तद्वद्ब्रह्मणि लोकदर्शनमिति ज्ञायेत तत्त्वप्रियै:

इत्याकारकसत्यरूपपदकादर्शी प्रकर्षी गुणैर्

गीर्वाणालयमुच्चकासत इतो गत्वा स्वरूपो गुरु:||११||


श्रद्धां गाणपते कुरुध्वमधुना बुद्ध्यै स्वशुद्ध्यै जना:!

वृद्धिं तर्हि समश्नुत प्रतिपदं तत्पादपूजारता:!

इत्याद्यादिसुरेशदेशपदकप्रीतिश्रियाम्प्रेरकं

वन्दे घ्राणरसादिदोषरहितं स्वर्वासिनं सद्गुरुम्||१२||


"हेमन्त: प्रभवेच्छरद्विकसति प्रावृट् च संवर्षति

ग्रीष्मस्तापयति प्रियश्च नितरां बाभात्यहो शारद:

वासन्तं रमणं सुखं" - "नहि सखे! गृह्णाति मृत्युश्शिरष्

षड्भिर्नात्मविमुग्धिमेहि" - वदति स्म श्रीस्वरूपो गुरु:||१३||


लोको भीतिकरो गृहं क्व मम चेत्याच्छन्नचित्तो भवेत्

यात्रा क्वैतु समाप्तिमित्यथ जनस्सञ्चिन्त्य विष्णुं भजेत्

कौटिल्यं भयदं जगन्न सुखदं यानि क्व चिन्तान्वित:

आत्मान्वेषणतत्परो भव सदा - श्रीमत्स्वरूपोऽवदत्||१४||


"पुत्रस्स्त्री गृहमर्थमस्तु सुजना:! लेशं न नो वास्तवं

मृत्यौ नैव तृणं सहैति जगतश्चेत्येव सन्धार्यताम्

भेकस्सर्पमुखस्थितोऽसि रमसे संसारचक्रे कथं"

रात्रौ यो वदति स्म चिन्तनवशात् सोऽसौ स्वरूपो गुरु:||१५||

******

हिमांशुर्गौड:

०९:५१ रात्रौ

११/०९/२०२२


https://archive.org/details/20220912_20220912_1019

Comments

Popular posts from this blog

संस्कृत सूक्ति,अर्थ सहित, हिमांशु गौड़

यत्रापि कुत्रापि गता भवेयु: हंसा महीमण्डलमण्डनाय हानिस्तु तेषां हि सरोवराणां येषां मरालैस्सह विप्रयोग:।। हंस, जहां कहीं भी धरती की शोभा बढ़ाने गए हों, नुकसान तो उन सरोवरों का ही है, जिनका ऐसे सुंदर राजहंसों से वियोग है।। अर्थात् अच्छे लोग कहीं भी चले जाएं, वहीं जाकर शोभा बढ़ाते हैं, लेकिन हानि तो उनकी होती है , जिन लोगों को छोड़कर वह जाते हैं ।  *छायाम् अन्यस्य कुर्वन्ति* *तिष्ठन्ति स्वयमातपे।* *फलान्यपि परार्थाय* *वृक्षाः सत्पुरुषा इव।।* अर्थात- पेड को देखिये दूसरों के लिये छाँव देकर खुद गरमी में तप रहे हैं। फल भी सारे संसार को दे देते हैं। इन वृक्षों के समान ही सज्जन पुरुष के चरित्र होते हैं।  *ज्यैष्ठत्वं जन्मना नैव* *गुणै: ज्यैष्ठत्वमुच्यते।* *गुणात् गुरुत्वमायाति* *दुग्धं दधि घृतं क्रमात्।।* अर्थात- व्यक्ति जन्म से बडा व महान नहीं होता है। बडप्पन व महानता व्यक्ति के गुणों से निर्धारित होती है,  यह वैसे ही बढती है जैसे दूध से दही व दही से घी श्रेष्ठत्व को धारण करता है। *अर्थार्थी यानि कष्टानि* *सहते कृपणो जनः।* *तान्येव यदि धर्मार्थी* *न  भूयः क्लेशभाजनम्।।*...

Sanskrit Kavita By Dr.Himanshu Gaur

ननकू : हिमांशु गौड: आख्यान

ननकू ! हां यही नाम था उस विद्यार्थी  का जिसकी उम्र इस समय 17 साल थी और वह इस समय बाबा गुरु से प्रौढ़मनोरमा का पाठ पढ़ रहा था । बाबा गुरु जी जिस तरह से उसे पढ़ाते थे वह उसी तरह से कंठस्थ कर के उन्हें सुना देता था । इस तरह से वह उस संपूर्ण विद्या नगरी का होनहार शाब्दिक था बाबागुरुजी का उससे बड़ा प्रेम था । यद्यपि वह बहुत ही चंचल था वह नए-नए कौतुक करता था लेकिन फिर भी अपनी अत्यंत तीव्र बुद्धि के कारण वह व्याकरण के आचार्य काशी में प्रख्यात और अधुना नरवर के व्याकरण  पढ़ाने वाले श्री ज्ञानेंद्र आचार्य का भी अत्यंत प्रिय होने के साथ-साथ पढ़ने वाला शिष्य था । ज्ञानेंद्र आचार्य उसके विषय में सदा यह कहते थे कि ननकू तो बना बनाया ही विद्वान है । इसको तो बस अपने संस्कारों का उदय मात्र करना है । इस तरह से मनुष्य अपने पूर्व पुण्यों के आधार पर इस जन्म में तीक्ष्ण बुद्धि को प्राप्त करता है और उससे ही वह शास्त्रों का वैभव प्राप्त कर सकता है लेकिन यह सब पुण्य पर ही आधारित है । कोई कोई तीव्र बुद्धि का होते हुए भी विद्वान् नहीं बन पाता लेकिन कोई साधारण बुद्धि का होकर भी विद्वत...